Dbaj o umysł – nie tylko w Dzień Mózgu

18 marca obchodzimy Europejski Dzień Mózgu. To wyjątkowa okazja, aby bliżej przyjrzeć się naszemu najważniejszemu organowi. Warto zrozumieć, jakie funkcje pełni nasze wewnętrzne „centrum dowodzenia”, jak zmienia się ono wraz z wiekiem oraz co możemy zrobić, aby jak najdłużej cieszyć się sprawnością umysłową.

Nasze centrum dowodzenia

Mózg jest niezwykle skomplikowaną maszynerią, która zarządza całym naszym organizmem. Do jego najważniejszych zadań należy sterowanie podstawowymi funkcjami życiowymi, takimi jak oddech, tętno, ciśnienie krwi czy procesy trawienne. To on odpowiada za nasze funkcje poznawcze: od świadomości i myślenia, przez planowanie, aż po pamięć i koncentrację.

Mózg nieustannie przetwarza bodźce docierające do nas ze świata zewnętrznego – to dzięki niemu widzimy, słyszymy i czujemy smaki czy zapachy. Kontroluje on również każdy nasz ruch, dbając o równowagę i odpowiednią postawę ciała. Co więcej, to właśnie w mózgu rodzą się nasze emocje oraz kształtują zachowania społeczne, które pozwalają nam budować relacje z innymi ludźmi.

Czy wiesz, że:

Choć mózg waży zaledwie od 1,3 do 1,5 kg i stanowi około 2% masy naszego ciała, jest niezwykle energochłonny – zużywa aż 20% energii całego organizmu. Jest aktywny przez całe życie, nawet kiedy śpimy. Co ciekawe, w 75–85% składa się z wody, dlatego nawet lekkie odwodnienie natychmiast negatywnie wpływa na naszą pamięć. Wewnątrz niego znajduje się sieć naczyń krwionośnych o łącznej długości ok. 160 000 km, a generowana przez niego energia (ok. 25 watów) mogłaby zasilić małą żarówkę!

Półkule i Hipokamp

Nasz mózg składa się z dwóch półkul, z których każda pełni inną rolę. Lewa półkula to królestwo logiki, analizy i języka; to ona odpowiada za obliczenia matematyczne i kontroluje prawą stronę ciała. Prawa półkula to źródło kreatywności, intuicji i wyobraźni – dzięki niej potrafimy myśleć abstrakcyjnie i reagować emocjonalnie.

Głęboko w płacie skroniowym każdej półkuli ukryty jest hipokamp. Pełni on kluczową rolę w procesie uczenia się oraz nawigacji przestrzennej. To właśnie hipokamp jest odpowiedzialny za „przepisanie” naszych bieżących doświadczeń z pamięci krótkotrwałej do długotrwałej oraz za łączenie emocji z przeżytymi wydarzeniami.

Jak zmienia się mózg z upływem lat?

Starzenie się mózgu jest procesem naturalnym. Z czasem jego waga nieco spada, co wynika z utraty wody oraz obumierania części neuronów. Możemy wtedy zauważyć spadek pojemności pamięci krótkotrwałej czy trudności z wykonywaniem wielu zadań jednocześnie (np. gotowanie przy włączonym telewizorze). Szczególnie wrażliwy na wiek i stres jest hipokamp, co może objawiać się kłopotami z zapamiętywaniem nowych faktów.

Warto jednak wiedzieć, że medycyna wyróżnia starzenie pomyślne (fizjologiczne) oraz starzenie patologiczne. W przypadku tego pierwszego, nasz mózg wykazuje zdolności kompensacyjne – nawet jeśli tracimy część neuronów, pozostałe przejmują ich funkcje. Seniorzy starzejący się pomyślnie zachowują pełną zdolność do uczenia się, choć proces ten może przebiegać nieco wolniej niż w młodości.

Na naukę nigdy nie jest za późno

Sprawność poznawcza nie jest zdeterminowana wyłącznie przez biologię. Mózg jest organem neuroplastycznym, co oznacza, że przez całe życie może tworzyć nowe połączenia, wzmacniać istniejące synapsy, a nawet wytwarzać nowe neurony. Aby go wesprzeć, należy dostarczać mu bodźców. Zgodnie z ideą lifelong learning (uczenia się przez całe życie), aktywność intelektualna nadaje sens życiu i chroni przed negatywnymi skutkami upływu czasu.

Jak możesz spowolnić starzenie się mózgu?

• Dbaj o dietę: Jedz regularnie i urozmaicaj posiłki.
• Ucz się nowych rzeczy: Rozwijaj pasje, rozwiązuj krzyżówki, ucz się języków obcych – zerwij z rutyną!
• Pamiętaj o wodzie: Nawet 2% ubytku płynów w organizmie pogarsza nastrój i logikę.
• Zadbaj o sen: Podczas snu Twój mózg utrwala wspomnienia.
• Ruszaj się: Aktywność fizyczna dotlenia mózg i wspiera neuroplastyczność.
• Pielęgnuj relacje: Kontakty z ludźmi stymulują procesy poznawcze i zmniejszają ryzyko demencji.
• Redukuj stres: Przewlekły stres niszczy hipokamp. Praktykuj wdzięczność i techniki relaksacyjne.

Dieta dla mózgu

Aby zapewnić mózgowi paliwo do pracy, warto włączyć do diety:

• Lecytynę (żółtka jaj, orzechy, awokado) – dla lepszej pamięci.
• Flawonole (truskawki, czarna porzeczka, rokitnik) – dla ochrony komórek.
• Antocyjany (borówka czernica, hibiskus) – dla lepszego krążenia.
• Epikatechiny (kakao, gorzka czekolada, zielona herbata) – dla odbudowy neuronów.
• Magnez (pestki dyni, kasza gryczana) – dla ochrony przed neurodegeneracją.
• Suplementację (kwasy omega-3, witaminy z grupy B, D, C, A, E).

Pamiętaj: Mózgowi szkodzą palenie tytoniu, nadmiar cukru i alkoholu, fast foody, samotność oraz brak ruchu.

Zapraszamy do Centrum Aktywności Międzypokoleniowej

W CAM dokładamy starań, aby dbać o sprawność osób 60+. Oferujemy bogatą paletę zajęć: treningi pamięci, zajęcia językowe, gimnastykę oraz warsztaty cyfrowe.

W naszych placówkach przygotowaliśmy dla Państwa szereg aktywności wspierających zdrowie mózgu. Zapraszamy do udziału w poniższych spotkaniach:

• 18 marca (środa), godz. 10:30, CAM Nasza: Wykład „Najciekawsze eksperymenty psychologiczne”, podczas którego przyjrzymy się fascynującym badaniom nad ludzką naturą.

• 19 marca (czwartek), godz. 15:30, CAM Korotyńskiego: Specjalna emisja filmu „Alzheimer”. Po projekcji zapraszamy na panel dyskusyjny z dr Marleną Meyer – cenioną gerontopedagożką i ekspertką w dziedzinie chorób otępiennych.

• 31 marca (wtorek), CAM Nowolipie: Wyjątkowy międzypokoleniowy trening pamięci organizowany wspólnie ze studentami Uniwersytetu Warszawskiego (szczegóły godzinowe podamy wkrótce).

• Chcesz trenować samodzielnie? Zapraszamy po odbiór notesów z zadaniami stymulującymi funkcje poznawcze.
• Chcesz zostać liderem? Każdy senior może zgłosić się na warsztaty w CAM Nowolipie i zostać prowadzącym treningi pamięci!

Zachęcamy również do korzystania z oferty 20 warszawskich Uniwersytetów Trzeciego Wieku. Szczegóły znajdą Państwo pod linkiem: Uniwersytety Trzeciego Wieku – Wsparcie.

Zadbaj o swój mózg już dziś – wspólnie sprawmy, by służył Ci jak najlepiej!

12.03.2026