#POKOLENIA

Niektórzy hobbyści z utęsknieniem czekają na wakacje, aby właśnie wtedy oddać się swojej pasji. Inni – z pewnym żalem – podczas przerwy w nauce swoich pociech muszą porzucić ukochane zajęcie, koncentrując się niemal wyłącznie na opiece nad wnukami. Są jednak i tacy szczęśliwcy, którzy latem mogą po cichu zarażać swoim hobby całą rodzinę. Do tej grupy należą między innymi miłośnicy historii rodzinnej, popularnie nazywani genealogami.

Wakacyjne wyjazdy często prowadzą nas w miejsca związane z przodkami. Opowieść o rodzinnych korzeniach może stać się dla młodszych uczestników wycieczki dodatkową atrakcją. A może uda się odnaleźć dom, w którym mieszkali nasi antenaci, albo choćby ślad po nim? Nie każdy ma odwagę zagadnąć obcych, ale czasem naprawdę warto. Zdarza się, że w okolicy wciąż mieszka jakaś dalsza rodzina, a sąsiedzi pamiętają zaskakująco wiele, a nawet mają interesujące dla nas zdjęcia. W mniejszych miejscowościach centrami lokalnej wiedzy są biblioteki, izby pamięci czy ośrodki kultury – pominięcie ich to prawdziwy grzech zaniechania. W większych miastach koniecznością jest wizyta w muzeum.

Nasi przodkowie przemieszczali się pieszo znacznie częściej niż my. Dziś korzystamy z transportu publicznego i własnych samochodów, a jednak już pół wieku temu wspomnienia mojego Taty, że chodził pieszo z Mokotowa na Grochów na randki z Mamą, budziły mój podziw. Wcześniej było to zupełnie zwyczajne. Dlatego warto – korzystając z dobrej pogody – spróbować przejść trasami, którymi mogli podążać nasi przodkowie: do pracy, na spotkania towarzyskie, do kościoła. Może okazać się to dobrą motywacją do aktywnych spacerów. Czy pokonamy dystans, który oni przemierzali codziennie?

Upalna pogoda sprzyja spacerom w cieniu drzew, więc nie powinno być dużego kłopotu z namówieniem rodziny na odwiedzenie okolicznych cmentarzy – nie bez powodu nazywanych przez genealogów archiwami z informacjami wyrytymi w kamieniu. Czasem trafia się znajome nazwisko na starym nagrobku. Jeśli grób jest zadbany, warto spróbować dotrzeć do osób, które się nim opiekują. Nie zapominajmy o zdjęciach – nawet jeśli dziś nie potrafimy powiązać zmarłych z naszą rodziną, jutro możemy odkryć coś, co zmieni całą historię.

W gorący dzień wizyta w chłodnym wnętrzu kościoła lub starego urzędu przynosi prawdziwą ulgę. A jeśli to miejsce, w którym ponad sto lat temu nasi przodkowie przysięgali sobie miłość, wierność i uczciwość małżeńską, wzruszenie może pojawić się samo.

W podróży warto czasem nadłożyć kilka kilometrów, zjechać z głównej trasy, by odwiedzić miejsca związane z rodziną. Każdemu przyda się chwila przerwy na rozprostowanie nóg i zobaczenie czegoś ciekawego.

Zdarza się też, że to rodzina odwiedza nas – dzieci, wnuki, krewni. Może przed ich przyjazdem warto przejrzeć stare szuflady ze zdjęciami i dokumentami? Czy potrafimy rozpoznać wszystkie osoby na fotografiach? A czy nasi bliscy będą w stanie to zrobić? Na wszelki wypadek dobrze jest opisać zdjęcia z tyłu miękkim ołówkiem. Opowieści o osobach z fotografii mogą stać się ciekawym przerywnikiem dziecięcych – i nie tylko – szaleństw, zwłaszcza gdy pada deszcz.

Dla tych, którzy nie spędzają lata z wnukami, wakacje mogą być doskonałym czasem na wizyty w archiwach oddalonych od miejsca zamieszkania. To szczególnie atrakcyjna propozycja w ciężkie do zniesienia upały, gdy pracownie mieszczą się w zabytkowych budynkach o grubych murach lub są klimatyzowane. Po zamknięciu urzędów można zwiedzać okolicę.

Historyczna Warszawa nie była latem miejscem szczególnie atrakcyjnym do życia. Otwarte rynsztoki, brak kanalizacji, transport konny pozostawiający po sobie wyraźne ślady i ogólny stan higieny tworzyły warunki, które dla dzisiejszych mieszkańców byłyby absolutnie nie do przyjęcia, a i dla ówczesnych były trudne do zniesienia. Nic dziwnego, że kto mógł, uciekał na wakacje ze stolicy. Działo się to już w początkach istnienia miasta, gdy Warszawą było tylko to, co dziś nazywamy Starówką. Wtedy patrycjusze mieli swoje letniska przy dzisiejszej ulicy Długiej.

W XIX wieku latem ziemiaństwo jechało do swoich majątków lub na dłuższe wywczasy, fabrykanci odwiedzali modne kurorty, klasa średnia wyjeżdżała na letniska, a niektórych było stać tylko na wysłanie dzieci do rodziny. W II RP popularne stało się kupowanie działek z parcelowanych pod Warszawą majątków i stawianie na nich domków letniskowych.

Moi Dziadkowie dostali w prezencie ślubnym działkę w Zalesiu Dolnym, postawili tam domek i spędzali tam wakacje.

Z kolei moja praprababcia przywiozła sobie z wód w Merano męża – przystojnego Węgra, lekarza. Rodzina tak go polubiła, że kuzynka praprababci kupiła tam pensjonat i prowadziła go przez lata. Przyjeżdżała zarówno rodzina, jak i goście zachęceni ogłoszeniami w prasie.

Według rodzinnej legendy tradycja ściągania męża z zagranicy była jeszcze starsza, bo matka praprababci miała przywieźć sobie partnera z Alzacji. Dokumenty jednak wskazują, że został on po prostu sprowadzony do Warszawy przez swojego szwagra do pomocy przy rozwoju firmy.

Aby międzynarodowy bilans się zgadzał, przyrodni brat węgierskiego prapradziadka podczas pobytu w Polsce poznał sąsiadkę bratowej i po ślubie wywiózł ją do Budapesztu. Ich zdjęć nie mam, ale ich wnuk uchodził za sobowtóra Rudolfa Valentino – raz nawet zastąpił go w amerykańskim filmie – więc i brat mojego prapradziadka musiał być przystojny. Szkoda, że akurat tych genów nie odziedziczyłem.

Inni przodkowie – tym razem pradziadkowie od strony Taty – przed rewolucją dużo podróżowali. Mieszkali w Petersburgu, pradziadek prowadził budowy na terenie Rosji, mieli dom letniskowy w Finlandii. Zwiedzali też Austro‑Węgry, Niemcy, Francję i Włochy. Po wybuchu rewolucji udało im się wyrwać do kraju i zamieszkali w Warszawie.

Natomiast rodzina od strony taty mojego Taty nigdzie nie wyjeżdżała – prowadziła gospodarstwo, a największym luksusem było wysłanie Dziadka do prywatnej szkoły. Na wakacje wracał do domu, by pomagać w pracy.

Z tych wszystkich miejsc odwiedziłem jedynie Budapeszt. Niestety było to w czasach, gdy niewiele wiedziałem o rodzinie, więc wyprawa do stolicy Węgier wciąż czeka na swoją właściwą odsłonę. W dalszą wyprawę trudno mi się zebrać, ale nieustannie tropię ślady przodków w Polsce, a nawet w samej Warszawie. Odkrywanie na nowo dobrze znanych ulic też ma swój urok.